Een heilige in de Ijzertoren

door Hans Offermans
(geplaatst in het VVKH-nieuws van december 2012)

(foto's en plaatjes vergroten door er op te klikken)

 

Boven in de Ijzertoren bevinden zich de beeltenissen van 3 hertogen en 3 hertoginnen van Brabant. (Klik hier om dit te zien.) En één van die hertoginnen is heilig. Dat is de oudste: Begga van Landen.


Om een beetje te weten over welke streek in België ik praat, heb ik een landkaart toegevoegd. (klik erop voor vergroting)


Landen, de plaats waar Begga vandaan kwam (De letter J op de kaart), ligt ± 135 km van kasteel Heeswijk verwijderd. Het maakte in haar tijd deel uit van het hertogdom Austrasië. (Klik op onderstaande kaart voor vergroting.) In dat hertogdom was haar vader hofmeier (Latijn: maior domus), wat wil zeggen hoofd van de huishouding.

 

Wanneer Begga precies is geboren is niet bekend, maar het moet rond het jaar 620 zijn geweest.



In 643 trouwde zij met Ansegisel, een bisschopszoon.


Na de dood van haar man in 662 werd er een staatsgreep gepleegd, waarbij bijna al haar mannelijke familieleden omkwamen. Daarop ondernam zij een pelgrimstocht naar Rome, waar zij de gelofte deed om thuis een klooster te stichten en 7 kerken te bouwen (zoals ook Rome er toen 7 had).


Toen haar zoon, Pepijn van Herstal, in 691 zijn politieke positie en zijn bezit veilig had gesteld volbracht zij haar gelofte in Andenne sur Meuse (De letter G op de landkaart). Zij bevolkte het klooster met nonnen uit Nijvel (De letter C op de landkaart) en werd de eerste abdis. Dat is zij maar kort geweest, tot 17 december 693, toen ze stierf.


Na haar dood is ze heilig verklaard. Ze werd de patrones van de begijnen.
Dat begijnen naar haar zijn vernoemd is zeer onwaarschijnlijk, omdat vrouwelijke begijnen en mannelijke begarden pas bestaan sinds de 11e eeuw. Toch wordt Begga vaak als begijntje afgebeeld, met kap en gevouwen handen.

Wat zijn begijnen?

Alleenstaande vrouwen van elke rang of stand, die deel uitmaken van een lekengemeenschap binnen de Rooms-Katholieke Kerk. Zij leggen geen eeuwige gelofte af, maar beloven kuisheid. Geldelijke en onroerende goederen mogen zij blijven bezitten.

Hun naam zou kunnen afstammen van de kleur van hun pij: beige. Ook is het mogelijk, dat die afstamt van het Franse woord ‘bègue’, wat stamelen betekent. Daarmee kan men dan bedoelen: voortdurend gebeden prevelen.

Terug naar Begga

Zij is naast de patrones der begijnen ook patrones van de stotteraars (les bègues) en wordt aangeroepen bij botbreuken en bij reuma.


Zij wordt meestal afgebeeld met op haar ene arm een boek en op de andere 7 kerken, dan wel een kerk met 7 torens (zie mijn Leuvense foto).
Soms draagt zij dan 3 kronen (dat doet me denken aan de tiara van de paus).


In Andenne schijnt een bron te zijn, die men noemt ‘Fontein van Sinte Begga’. Deze zou ’s winters heet en ’s zomers koud water geven.


Een relikwie van Begga is te vinden in Wezeren (De letter I op de kaart). Ook zou de naam van de plaats Biggekerke op Walcheren zijn afgeleid van haar naam. Bigge is een naam, die in die in de middeleeuwen veel voorkwam.


In de Ijzertoren staat zij precies zo afgebeeld als op de plaat hier rechts, maar dan zonder haar man
(klik er op voor vergroting). Onder die beeltenis staat: ‘Begga Brab. Ducisa’ (Begga, Brabantse hertogin).
Ze draagt een ruitvormig wapen, zoals in die tijd ongehuwde vrouwen droegen. Dit in tegenstelling tot het ronde wapen van de gehuwde vrouw (onze laatste barones), boven de deur van het koetshuis.
Daarnaast heb ik geprobeerd om (naar het origineel) haar wapen weer in te kleuren.


Tot slot nog de stamboom van Begga. Daarop staan nogal wat heiligen.
Voor dit artikel onbelangrijke mensen heb ik niet met name genoemd of zelfs helemaal weggelaten.




geraadpleegde websites:

wikipedia

heiligen.net

over Biggekerke

over begijnen en begarden

over Austrasië

over begijnen

over de kopervloer in de Ijzertoren


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Laatst aangepast (maandag, 12 oktober 2015 14:18)