de Maltezer Orde

door Hans Offermans
(geplaatst in het VVKH-nieuws van oktober 2006)


(naar de website van de Maltezer Orde)

Tijdens de voorbereiding van onze vakantie naar het Zwarte Woud in Duitsland, viel mijn oog op een bijzondere bezienswaardigheid. Het was het 'Malteser Schloß' in Heitersheim.

 

Aangezien de laatste baron van 'ons' kasteel lid was van de Maltezer Orde (zie foto's rechts) trok dat mijn belangstelling. Daar MOESTEN we heen. En daar GINGEN we heen.


De Johanniter Orde kwam al in de 13e eeuw in het bezit van goederen in Heitersheim. Begin 16e eeuw liet de Grootprior een waterburcht bouwen, die later door de aanleg van wallen werd beschermd. De binnenhof is een oase van rust, midden in het stadje. In de 17e eeuw werden alle Duitse goederen van de orde verbeurd verklaard.

even terug naar het begin

In de eerste helft van de 11e eeuw kregen kooplieden uit Amalfi (Italië) van de toenmalig heerser, kalief Mostaser-Billach, toestemming om een hospitaal te stichten in Jeruzalem. De hospitalen van deze orde waren veruit de beste van hun tijd. Zo lag er in elk bed maar één patiënt en werden deze mensen regelmatig gewassen. De hygiëne stond hoog aangeschreven. Dit voorkwam narigheid, zoals epidemieën, in de ziekenhuizen. Het was dus een hospitaalbroederschap, later (1099) verenigde Godfried van Bouillon hen in een geestelijke ridderorde. Hun beschermheilige was Johannes de Doper. Daarom noemden zij zich De Johanniter Orde. De ridders, die geloften van armoede, kuisheid en gehoor-zaamheid moesten afleggen, richtten zich vooral op de verzorging van zieken in hun hospitaal en werden daarom ook wel Hospitaalridders genoemd. Toch had de orde ook een militaire taak, zoals het beschermen van de pelgrims en ziekenhuizen. Op 15 februari 1113 vond erkenning plaats als zelfstandige ridderlijke en religieuze orde door paus Paschallis II. Tijdens de kruistochten (na 1178) kreeg zij een militair karakter. Zij moest o.a. het Heilig Graf beschermen.

De Ridders waren vooral actief in het graafschap van Tripoli. Door de oprukkende Turken en de val van de door de Kruisvaarders gestichte landen zag de Orde zich enkele keren genoodzaakt te verhuizen, achtereenvolgens naar Akko, Cyprus en Rhodos. Uiteindelijk ging ook Rhodos verloren. In 1530 beleende keizer Karel V de Ridderorde met het graafschap Mergentheim en het eiland Malta. Hiervan stamt ook de naam Maltezer Ridders.

De Orde verdedigde Malta moedig tegen verschillende Turkse invasies en leverde honderden galeien die bijdroegen aan het afslaan van de Turkse poging om de Middellandse Zee, en daarmee Europa, te veroveren. Ten tijde van de Napoleontische oorlogen gingen deze bezittingen verloren, mede omdat Napoleon een intense afkeer van geestelijke ridderorden had. Engeland veroverde Malta in 1800 en sindsdien is de Orde enkel formeel nog soeverein. In 1806 ging ook het graafschap Mergentheim bij de Reichsdeputationshauptschluss, de grote hervorming van het Heilige Roomse Rijk van de Duitse Natie, verloren. De overgebleven Ridders zochten tsaar Paul I aan als beschermheer. Uit dankbaarheid voor diens bescherming heeft de Orde vastgelegd dat de nakomelingen van deze tsaar, ook wanneer zij geen katholieken zijn, in de Orde kunnen worden opgenomen. Na de Restauratie werd de Orde onder de bescherming van het Vaticaan gesteld. De zetel van de Orde is nu in Rome en de twee gebouwen die de Orde daar bezit (een paleis aan de Via Condotti, vlak bij de Spaanse trappen, en Villa Malta op de Aventijn) worden als extraterritoriaal beschouwd, net als andere diplomatieke vertegenwoordigingen.

zetels

De Orde zetelde achtereenvolgens in:

  • 1023/1099: Jeruzalem (A)
  • 1187: Margat (B)
  • 1191: Akko (C)
  • 1291: Lemisso, Cyprus (D) .
  • 1309: Rhodos (E)
  • 1522: Kreta (F)
  • ????: Sicilië (G)
  • 1530: Malta (H)
  • 1798: Sint-Petersburg (J) .
  • 1803/1821: Catania (K)
  • 1825: Ferrara (L)
  • 1834: Rome (M)









de Orde in Nederland

De Soevereine Militaire Orde van Sint Jan van Jeruzalem en Malta (kortweg SMOM), ook wel kortweg Johannieters, Maltezer Orde of Orde van Malta genoemd, is een rooms-katholieke ridderorde. De orde neemt een bijzondere plaats in in de politieke en sociale geschiedenis van Europa.


Tot de Reformatie was de Nederlandse Sint Jans Balije onderdeel van het Prioraat Heitersheim (zie bovenaan de tekst).

De Reformatie zorgde voor grote veranderingen binnen de Orde. In enige landen zijn afgescheiden of later opgerichte protestantse afdelingen van de Orde actief. Dit zijn de Johanniter Orden. Men vindt ze in Zweden, Pruisen, Groot-Brittannië en Nederland.

Op initiatief van prins Hendrik werd in 1909 in Nederland een Commanderij van de Johanniter Orde opgericht, als protestantse tegenhanger van de rooms-katholieke Maltezer Orde. Dit was eerst onder de naam Orde van St.-Jan, maar in 1958 kreeg de Orde de huidige naam. Ook van de rooms-katholieke Maltezer Orde bestaat sinds 1911 in Nederland een afdeling en sinds 1932 in België.

de Orde alom heden ten dage

De Orde telt ruim 12.000 leden (120 in Nederland), die actief zijn in meer dan 100 landen. De Orde is soeverein en is als zodanig subject van Volkenrecht: zo is de Orde toegelaten als waarnemer bij de VN. Met ongeveer 100 landen worden diplomatieke banden onderhouden.

Bijzonder is dat de Ridderorde, die geen eigen grondgebied meer heeft, desondanks door veel landen, op dit moment zijn dat er 94, waaronder Nederland en België, in de wereld wordt erkend als een soevereine entiteit volgens internationaal recht. De SMOM geeft dan ook paspoorten uit en heeft diplomatieke vertegenwoordigers. De SMOM geeft postzegels uit die slechts beperkt geldig zijn: aangezien zij geen lid is van de Wereldpostunie, gelden ze enkel in het beperkte 'binnenlandse' postverkeer en in het postverkeer met landen waarmee de SMOM een bilaterale postconventie heeft gesloten (overigens niet met Italië, waar de SMOM zijn hoofdkwartier heeft).

Gedurende de 1e wereldoorlog heeft deze elitaire orde veel goed werk verricht voor de zieken en gewonden. Sinds de 2e wereldoorlog is er een niet-elitaire vereniging die dit werk ook doet. Zij vergezellen vaak mensen naar Lourdes en dragen op hun grijze pak het Maltezer kruis in rood. Misschien bent U, lezer dezes, daar wel lid van. Ra, ra, wie zijn dat? (¬ Klik)

 


doelen

De hulp die de Orde biedt in haar internationale en nationale projecten varieert van het geven van geestelijke en medische bijstand tot het in actie komen in noodgevallen, onder meer bij rampen en conflicten (via de hulporganisatie Malteser International).

De Orde beheert ziekenhuizen en ambulances. Zij werkt nauw samen met het internationale Rode Kruis. Omdat nederigheid bij de Orde hoog aangeschreven staat noemen de Ridders de mensen die zij helpen wel 'Onze Heren de armen en zieken'.

toelating

De Soevereine Militaire Orde van Sint Jan en Malta laat alleen katholieke leden toe. Tot voor enige jaren moesten deze voor benoeming in een aantal graden, in de Orde '16 kwartieren' - dat wil zeggen: 16 adellijke overgrootouders - bewijzen. Deze vereisten zijn nu sterk afgezwakt. De Amerikaanse afdeling van de Orde vraagt niet meer naar bewijzen van adeldom.

het symbool

Het Johanniter Kruis is het eeuwenoude symbool van de Orde. De acht punten van dit kruis zijn het symbool van de acht zaligsprekingen in de Bergrede (Math.: 5). In de vlag en het wapen van de Orde is dit kruis op een rode achtergrond geplaatst. De uniformen van de Ridders zijn rood, de linten van de onderscheidingen zwart (zie hiernaast).

afsluiting

Op zaterdag 23 september 2006 was er in 's-Hertogenbosch een Ridderdag (bijeenkomst, optocht en eucharistieviering). Het laatste onderdeel vond plaats in de Sint Jan.

In de optocht liepen mee:
  • SMH Orde van Malta, afdeling Nederland
  • De Vereniging Damesafdeling van de Maltezer Orde in Nederland
  • De Ridderlijke Duitsche Orde Balije van Utrecht - Utrecht
  • De Johanniter Orde Nederland
  • De Ridderlijke Orde van het Heilig Graf van Jeruzalem
  • De Illustere Lieve Vrouwe Broederschap
  • Bossche Gilden
Nieuwsgierig geworden toog ik daar heen - later trof ik daar ook een medegids - en maakte het eucharistieboekje buit met daarin vele gegevens. En ook knipte ik verscheidene foto's, waarop o.a. te zien is dat de hedendaagse uniformen niet meer zo uitbundig zijn: over een normaal pak wordt een zwarte cape gedragen met voorop het Maltezer kruis in wit en twee rode strepen. Ook heeft de cape witte manchetten en een witte kraag.

Er bestaat ook een Jongerenvereniging van de Johanniter en de Maltezer Orde: de Maljoh's.
Hieronder vindt u mijn foto's van deze dag. Ze zijn te vergroten.


uit diverse bronnen opgedoken

terug naar boven

Laatst aangepast (maandag, 12 oktober 2015 14:05)