de oude Aa wordt nieuw

door Hans Offermans
(gecontroleerd door Gerard Horst van Waterschap Aa en Maas)
(geplaatst in het VVKH-nieuws van augustus 2010)

(website Waterschap Aa en Maas)
Voorafgaand aan dit artikel verscheen een persbericht.


Op 19 juli 2010 zou eindelijk begonnen worden met het inrichten van het plan 'Dynamisch Beekdal' bij kasteel Heeswijk. Dit is fase 2 van dat plan  (groen op de kaart hiernaast).


Het stuk bij Assendelft in Middelrode (dat was fase 1) (rood hiernaast) is al in mei 2008 afgerond. Daar loopt de Aa al weer via de oude kronkels en struinen de Schotse hooglanders rond. Er zijn zelfs al enkele kalfjes geboren.


Volgens planning had men bij het kasteel al klaar moeten zijn geweest in september 2009.


Waarom het zo lang duurde? Omdat een rechter het papierwerk van de gemeente Bernheze afkeurde en dit opnieuw gemaakt moest worden. Het moest nu eind 2010 klaar zijn.

Wat is de bedoeling van dit alles?

Men wil de Aa, vanaf de stuw (gelegen op enkele honderden meters voor de kasteelpoort, bij de verste Aa-brug) tot aan 's-Hertogenbosch weer zijn oude loop, ook vlak langs kasteel Heeswijk, teruggeven. Dus met veel kronkels. Dat wil zeggen zo'n 1,8 km langer bij het kasteel.


En dat terwijl voor een goede afvoer men in 1930 begon met de kanalisatie. Wat kan inzicht toch veranderen.

Zo wil men een aantal dingen bereiken:

1. vermindering van de verdroging
2. waterbeheersing (het waterpeil
zowat even hoog houden, zowel in natte als in droge perioden)
3. natuurontwikkeling
4. recreatief aantrekkelijker maken
5. verbeteren van de wateraanvoer ten behoeve van de slotgrachten van kasteel Heeswijk


Deze vijf punten ga ik een klein beetje nader beschrijven:

1. vermindering van de verdroging

Daardoor wordt het gebied opnieuw een 'Natte Natuurparel'.

2. waterbeheersing

Dit maakt men o.a. mogelijk door:

  • 3 poelen aan te leggen (oorspronkelijk waren er 4 gepland - zie hiernaast).
  • een natuurlijke opstuwing van het water te krijgen door met natuursteen de bodem op sommige plekken op te hogen.
  • het gekanaliseerde deel (voor het kasteel, vanaf de verste brug) te blijven gebruiken bij te hoge waterstand.

3. natuurontwikkeling

PLANTEN

  • Binnen het plangebied komt één algemene, beschermde plantensoort voor, de koningsvaren (foto).
  • De bossen rond kasteel Heeswijk komen naar voren als een gebied met hoge waarden aan populaties van korstmossen (foto) en paddenstoelen.

DIEREN

  • In dit gebied komen 6 soorten vleermuizen voedsel zoeken.
  • Binnen het gebied komen vaste rust- en verblijfplaatsen van vleermuizen voor in de (oude) bomen langs de oude meander. Het profiel van de oude meander in de bosgedeelten wordt niet vergraven en de aanwezige bomen (de vaste rust- en verblijfplaatsen van de vleermuizen) blijven ongewijzigd in takt.
  • Het gebied is leefgebied van 4 algemene, beschermde amfibieën: de kleine watersalamander (foto), de gewone pad (foto), de middelste groene kikker (foto) en de bruine kikker (foto).
  • Binnen het gebied komt één algemene, beschermde dierensoort voor: de das (foto). De dassenburcht (foto) ligt aan de zuidwestzijde van het gebied en wordt niet beïnvloed door de uitvoering van de werkzaamheden.
  • De gekozen oplossing van bodemophoging met natuursteen (op sommige plekken - zie foto hiernaast) geeft een meer natuurlijke uitstraling en is gunstiger voor de migratie van de vissen (vooral van de bodemminnende soorten).

Alle voorgaande opmerkelijkheden zullen zeer waarschijnlijk toenemen en beter worden.

4. recreatief aantrekkelijker maken

  • De oude Aa, vlak bij het kasteel, zal wat sneller gaan stromen dan nu, o.a. door stroomverlegging hier naar toe en bodemverhoging.
  • Kanoën mag men er niet.
  • Bij de Looz-Corswaremhoeve wordt de fietsbrug vernieuwd (zie foto links). Daarnaast worden de op- en afritten naar deze fietsbrug veiliger gemaakt voor rolstoelers en fietsers met beperkingen. Het fiets- en wandelpad wordt verbreed, zodat dit ook toegankelijker wordt voor rolstoelen en rolstoelfietsen.
  • Ook aan de veiligheid is gedacht: De bestaande mogelijkheid bij de Looz-Corswaremhoeve om eventueel bluswater uit de oude meander te betrekken, zal worden gerenoveerd. Het water wordt voor een blusauto beter toegankelijk (zie foto rechts).
  • Beide laatstgenoemde plekken (brug en bluswaterplaats) kunnen tegelijkertijd gebruikt worden voor rolstoelers om een hengel uit te werpen. Dus wordt het hek laag gehouden (zie weer foto rechts).
5. verbeteren van de wateraanvoer ten behoeve van de slotgrachten van kasteel Heeswijk

Zoals jullie misschien weten wordt achter het oorlogsmonument op het eilandje (foto 1) water uit de oude Aa (buis op foto 2) gepompt (pomp op foto 3), dat achtereenvolgens om het eilandje, dan naar de tuingracht (buis bij linkse pijl op foto 4) en daarna naar de kasteelgracht gaat (foto 5).


Die linkse buis op foto 4 loopt met een bobbel omhoog en weer omlaag, over daar liggende leidingen, waardoor een groot gedeelte van het eilandje vaak onder water kwam te staan. Daarom heeft men deze buis nu dichtgemaakt en een nieuwe gelegd (bij rechtse pijl op foto 4) tussen eilandje en kasteelgracht. Deze ligt wat lager, dus minder overstromingen. Vanuit de kasteelgracht wordt nu door de pijp op foto 5 de tuingracht van water voor-zien. Dus in omgekeerde richting als voorheen. Van daar uit kan men een teveel aan water gemakkelijk afvoeren.


Daar komt nog bij, dat de vernieuwde 'oude' Aa een wat hogere waterstand zal hebben, waardoor er minder gepompt hoeft te worden.


De afvoer van de oude Aa is nu nog onder de Leijgraaf door naar een sloot. Als fase 3 (o.a. een stuk van de Leijgraaf) af is, dan zal de afvoer rechtstreeks op de Leijgraaf worden (zie kaartje, de fasen 1, 2 en 3. Kasteel Heeswijk licht onder de letter H).

Het in te richten gebied is grotendeels in eigendom van het Brabants Landschap en voor het overige eigendom van kasteel Heeswijk, de erven van Prinses van den Bogaerde van Terbrugge en het waterschap Aa en Maas. Er wordt ook goed overlegd met IVN-Berheze en heemkundekring De Wojstap.


De kronkelende Aa geeft zo weer de oude gemeentegrenzen aan. Dus kasteel Heeswijk was bijna kasteel Schijndel.

Wat zal het mooi worden.

excursie langs de werken

Wat schetst mijn verbazing, toen bleek dat er een excursie werd georganiseerd vlak nadat mijn artikel was verschenen. Op donderdag 28 oktober 2010. De opkomst was groot, zo'n 40 belangstellenden. In zaal 5 van kasteel Heeswijk was eerst een uitleg met diapresentatie. Alles onder leiding van Gerard Horst van waterschap Aa en Maas.


Daarna volgde de rondleiding. We waren blij dat we laarzen hadden aangetrokken.

1. Zet de muis op de nummers voor tekst.
2. Klik op de nummers voor een grote foto.
3. Klik op een letter voor vergroting van het paarse werkkaartje.

kaart van het gehele plangebied

ronnen:

- De Brug (18 januari 2007)
- startnotitie Dynamisch Beekdal (18 juli 2008)
- www.aaenmaas.nl
- www.teachersparadise.com (verlopen)
- de heer Gerard Horst tijdens de excursie

Kijk ook naar mijn:

'De grond rond d'Ao'

Of van Rien de Visser over het zelfde onderwerp:

1. 'Romeinse penningen en kadavers in de Aa' (niet meer traceerbaar)
2. 'Claxon van de baron?' (niet meer traceerbaar)

terug naar boven

Laatst aangepast (zondag, 11 oktober 2015 18:20)